မြန်မာစာရဲ့ အသက်သွေးကြောဖြစ်တဲ့ ပြောဟန်နဲ့ ရေးဟန် အသုံးအနှုန်းများအကြောင်း တစေ့တစောင်း

မင်္ဂလာပါ။ ဒီနေ့မှာတော့ ကျွန်တော်တို့ နေ့စဉ်သုံးစွဲနေတဲ့ မြန်မာစာမှာ အရမ်းအရေးကြီးပေမယ့် လူတော်တော်များများ သတိမထားမိတတ်တဲ့ “ပြောဟန်” နဲ့ “ရေးဟန်” အကြောင်းကို ဆွေးနွေးတင်ပြသွားချင်ပါတယ်။ မြန်မာစာကို ရေးသားတဲ့နေရာမှာ စကားပြောနေသလိုမျိုး သဘာဝကျကျ အပြောဆန်ဆန်ရေးတဲ့စနစ်ကို ပြောဟန်လို့ခေါ်ပြီး၊ အပြောမဆန်ဘဲ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းကျကျ စာဆန်ဆန်ရေးတဲ့စနစ်ကိုတော့ ရေးဟန်လို့ သတ်မှတ်ကြပါတယ်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ပြောဟန်ကို ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ပေးစာတွေ၊ ဝတ္ထုတွေထဲက ဇာတ်ကောင်တွေရဲ့ အပြန်အလှန် စကားပြောခန်းတွေ၊ ဟောပြောပွဲ မိန့်ခွန်းတွေနဲ့ ယေဘုယျအားဖြင့် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ဖတ်ရှုနိုင်တဲ့ ဆောင်းပါးတွေ၊ ဘလော့ဂ်တွေမှာ အများဆုံး သုံးလေ့ရှိပါတယ်။ ရေးဟန်ကိုတော့ တရားဝင်ထုတ်ပြန်တဲ့ သတင်းတွေ၊ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ကျမ်းစာအုပ်တွေ၊ စာတမ်းတွေနဲ့ ရုံးသုံးစာရွက်စာတမ်းတွေဖြစ်တဲ့ အစည်းအဝေးမှတ်တမ်း၊ အမိန့်ကြေညာစာ စတာတွေမှာ မဖြစ်မနေ အသုံးပြုရပါတယ်။ စကားစပ်လို့ ပြောရရင် အခု ပရိသတ်တွေ ဖတ်ရှုနေတဲ့ ဒီဆောင်းပါးလေးကိုတောင်မှ ကျွန်တော်က ဖတ်ရတာ ပိုပြီးရင်းနှီးမှုရှိစေဖို့နဲ့ နားလည်ရလွယ်ကူစေဖို့အတွက် “ပြောဟန်” ကိုပဲ အသုံးပြုပြီး ရေးသားထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနှစ်ခုရဲ့ အဓိက ကွာခြားချက်ကို သေချာလေ့လာကြည့်မယ်ဆိုရင် ဝေါဟာရစကားလုံးတွေ ကွာခြားသွားတာမျိုး သိပ်မရှိဘဲ သဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရာ စကားလုံးတွေမှာသာ သိသိသာသာ ကွဲလွဲသွားတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ဥပမာအနေနဲ့ ပြောရရင် “မောင်တင့်ဟာ မန္တလေးကနေ ရန်ကုန်ကို ရထားနဲ့ ဆင်းလာတယ်” ဆိုတဲ့ ဝါကျလေးကိုကြည့်ပါ။ ဒါက စကားပြောတဲ့နေရာမှာ သုံးတဲ့ ပြောဟန်အစစ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဝါကျကိုပဲ တရားဝင် ရေးဟန်ပြောင်းလိုက်မယ်ဆိုရင်တော့ “မောင်တင့်သည် မန္တလေးမှ ရန်ကုန်သို့ ရထားဖြင့် ဆင်းလာသည်” ဆိုပြီး ပြောင်းလဲသွားမှာပါ။ ဒီနေရာမှာ မောင်တင့်၊ မန္တလေး၊ ရန်ကုန်၊ ရထား၊ ဆင်းလာ ဆိုတဲ့ အခြေခံ ဝေါဟာရတွေက လုံးဝ ပြောင်းလဲသွားခြင်းမရှိပါဘူး။ ဒါပေမယ့် နာမ်နောက်ဆက်တွေဖြစ်တဲ့ ‘ဟာ’ နေရာမှာ ‘သည်’၊ ‘ကနေ’ နေရာမှာ ‘မှ’၊ ‘ကို’ နေရာမှာ ‘သို့’၊ ‘နဲ့’ နေရာမှာ ‘ဖြင့်’ စသဖြင့် ပြောင်းလဲသွားသလို၊ ကြိယာနောက်ဆက်ဖြစ်တဲ့ ‘တယ်’ နေရာမှာလည်း ‘သည်’ ဆိုပြီး သဒ္ဒါစကားလုံးတွေ ပြောင်းလဲအသုံးပြုသွားတာကို မြင်တွေ့ရမှာပါ။ အလားတူပဲ အမေးဝါကျတွေ၊ အငြင်းဝါကျတွေမှာလည်း ကွာခြားမှုတွေ ရှိပါတယ်။ ဥပမာ “သူ ဘာလို့ ကျောင်းမလာတာလဲ” ဆိုတဲ့ ပြောဟန်ကို ရေးဟန်နဲ့ဆိုရင် “သူ အဘယ်ကြောင့် ကျောင်းမလာသနည်း” ဆိုပြီး ရေးရမှာဖြစ်သလို၊ “သူ ဒီနေ့ ကျောင်းမလာဘူး” ဆိုတဲ့ အငြင်းဝါကျကို “သူ ယနေ့ ကျောင်းမလာပါ” ဆိုပြီး ပြောင်းလဲရေးသားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါဆိုရင် ဒီပြောဟန်နဲ့ ရေးဟန်ကို ကွဲကွဲပြားပြားသိဖို့က ဘာဖြစ်လို့ ဒီလောက်တောင် အရေးကြီးနေရတာလဲဆိုတဲ့ မေးခွန်းရှိလာနိုင်ပါတယ်။ ပထမအချက်ကတော့ စာရေးသူတစ်ယောက်အနေနဲ့ ကိုယ်ရေးသားမယ့် အကြောင်းအရာ၊ ဦးတည်တဲ့ ပရိသတ်နဲ့ လိုက်ဖက်ညီမယ့် ဟန်ကို မှန်မှန်ကန်ကန် ရွေးချယ်နိုင်မှသာ စာဖတ်သူဆီကို သတင်းစကား သေချာရောက်ရှိနိုင်မှာ ဖြစ်လို့ပါပဲ။ ဒုတိယအချက်အနေနဲ့ကတော့ အခုခေတ်လို နည်းပညာတွေ တိုးတက်လာတဲ့အချိန်၊ အထူးသဖြင့် Natural Language Processing (NLP) လို့ခေါ်တဲ့ သဘာဝဘာသာစကား နားလည်မှုနည်းပညာတွေ၊ ဉာဏ်ရည်တု (AI) မော်ဒယ်တွေကို မြန်မာစာ သင်ကြားပေးတဲ့ နေရာတွေမှာ ဒီအချက်က အသက်တမျှ အရေးကြီးနေလို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ စက်တွေကို မြန်မာစာ နားလည်အောင် စာသားအချက်အလက်စု (Corpus) တွေ တည်ဆောက်တဲ့အခါ ပြောဟန်နဲ့ ရေးဟန်ကို တိတိကျကျမခွဲခြားဘဲ ရောထွေးပြီး သင်ပေးလိုက်မယ်ဆိုရင် AI က ထုတ်ပေးတဲ့ စာတွေဟာ ဖတ်ရတာ သဘာဝမကျဘဲ စက်ရုပ်ဆန်နေမှာ အသေအချာပါပဲ။ ဥပမာ စာတမ်းတစ်ခုကို AI ကနေ ပြန်ဆိုခိုင်းတဲ့အခါ ရေးဟန်နဲ့ ထွက်ရမယ့်အစား ပြောဟန် စကားလုံးတွေ ညှပ်ပါလာတာမျိုး၊ ဒါမှမဟုတ် Chatbot တွေက လူနဲ့ စကားပြောတဲ့အခါ ရေးဟန်ကြီးနဲ့ တောင့်တောင့်ကြီး ပြန်ဖြေနေတာမျိုးတွေ ဖြစ်ကုန်နိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကွန်ပျူတာဘာသာစကား နားလည်မှုနည်းပညာတွေ ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးလာဖို့နဲ့ ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ဒေတာဘေ့စ်တွေ တည်ဆောက်တဲ့နေရာမှာ ဒီသဒ္ဒါရေးရာ ကွဲပြားချက်တွေကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ပြီး ခွဲခြားသတ်မှတ်နိုင်ဖို့က မရှိမဖြစ် လိုအပ်နေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အောက်မှာတော့ နေ့စဉ်သုံး မြန်မာစာမှာ အတွေ့ရများတဲ့ သဒ္ဒါစကားလုံးတွေဖြစ်တဲ့ နာမ်နောက်ဆက်၊ ကြိယာနောက်ဆက်၊ အမေးစကား၊ အငြင်းစကားနဲ့ အဓိပ္ပာယ်ဆက်စကားတွေကို ပြောဟန်ကနေ ရေးဟန်ကို ဘယ်လိုပြောင်းလဲအသုံးပြုရမလဲ ဆိုတာကို အလွယ်တကူ လေ့လာနိုင်ဖို့အတွက် ဇယားလေးတစ်ခုနဲ့ သေချာ နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြပေးလိုက်ပါတယ်။

ပြောဟန်	ဥပမာ	ရေးဟန်	ဥပမာ
တယ်	စာဖတ်တယ်	သည် / ၏	စာဖတ်သည် / စာဖတ်၏
မယ်	အိမ်ပြန်မယ်	မည်	အိမ်ပြန်မည်
ဟာ	ဒီစာအုပ်ဟာ ကောင်းတယ်	သည်	ဤစာအုပ်သည် ကောင်းမွန်သည်
က	အမေက ချက်တယ်	သည်	မိခင်သည် ချက်ပြုတ်သည်
က	ရန်ကုန်က ပြန်လာတယ်	မှ	ရန်ကုန်မှ ပြန်လာသည်
နဲ့	ဖေဖေနဲ့မေမေ	နှင့်	ဖခင်နှင့်မိခင်
နဲ့	ခဲတံနဲ့ ရေးတယ်	ဖြင့်	ခဲတံဖြင့် ရေးသည်
ရဲ့	နိုင်ငံရဲ့ တိုးတက်မှု	၏	နိုင်ငံ၏ တိုးတက်မှု
လို့	မှန်တယ်လို့ ထင်တယ်	ဟု	မှန်သည်ဟု ထင်မြင်သည်
သိပ်	သိပ်လှတယ်	အလွန်	အလွန်လှပသည်
ဒီလို	ဒီလို စဉ်းစားတယ်	ဤသို့	ဤသို့ စဉ်းစားသည်
ဟိုလို	ဟိုလို ပြောလိုက်တယ်	ထိုသို့	ထိုသို့ ပြောလိုက်သည်
တွေ	လူတွေ	များ	လူများ
လို့	မိုးရွာလို့ မသွားဘူး	၍	မိုးရွာ၍ မသွားပါ
မ…ဘူး	မစားချင်ဘူး	မ… ပေ/ပါ	မစားလိုပေ / မစားလိုပါ
ဒါပေမယ့်	ဒါပေမယ့် ကြိုးစားမယ်	သို့သော် / သို့ရာတွင်	သို့သော် ကြိုးစားမည် / သို့ရာတွင် ကြိုးစားမည်
ပေမယ့်	ပင်ပန်းပေမယ့် ပျော်တယ်	သော်လည်း	ပင်ပန်းသော်လည်း ပျော်ရွှင်သည်
ဒီ	ဒီနေရာ	သည် / ဤ	သည်နေရာ / ဤနေရာ
ဟို	ဟိုအိမ်	ထို / ယင်း / ၎င်း	ထိုအိမ် / ယင်းအိမ် / ၎င်းအိမ်
ဒီနေ့	ဒီနေ့ သွားမယ်	သည်နေ့ / ယနေ့	သည်နေ့ သွားမည် / ယနေ့ သွားမည်
ခဏ	ခဏ နားမယ်	ခေတ္တ	ခေတ္တ နားမည်
ရတာ	လုပ်ရတာ လွယ်တယ်	ရသည်မှာ	လုပ်ရသည်မှာ လွယ်ကူသည်
တာ	ပြောတာ ဆိုတာ	ခြင်း	ပြောခြင်း ဆိုခြင်း
တာ (ဝါကျအဆုံးသတ်)	စာဖတ်နေတာ	ခြင်းဖြစ်သည်။	စာဖတ်နေခြင်းဖြစ်သည်။
ဆိုတာ	ပညာဆိုတာ အလင်းရောင်	ဆိုသည်မှာ	ပညာဆိုသည်မှာ အလင်းရောင်
တာကို	သီချင်းဆိုတာကို ဝါသနာပါ	ခြင်းကို / သည်ကို	သီချင်းဆိုခြင်းကို ဝါသနာပါသည် / သီချင်းဆိုသည်ကို ဝါသနာပါသည်
ဘာ	ဘာလုပ်သလဲ	မည်သည့် / မည်သည်ကို / အဘယ်	မည်သည်ကို လုပ်သနည်း / အဘယ်အရာ လုပ်သနည်း
လဲ	ဘယ်သူလဲ	နည်း	မည်သူနည်း
သလဲ	ဘယ်သွားသလဲ	သနည်း	မည်သို့ သွားသနည်း
တာလဲ	ဘယ်လိုလုပ်တာလဲ	သနည်း	မည်သို့ လုပ်သနည်း
မလဲ	ဘယ်တော့ လာမလဲ	မည်နည်း	မည်သည့်အခါ လာမည်နည်း
ဘာလို့	ဘာလို့ ငိုတာလဲ	အဘယ်ကြောင့်	အဘယ်ကြောင့် ငိုသနည်း
လား / သလား	မှန်ရဲ့လား / မှန်သလား	သလော	မှန်ကန်ပါသလော
ဘယ်	ဘယ်စာအုပ်	မည်သည့် / အဘယ်	မည်သည့်စာအုပ် / အဘယ်စာအုပ်
ဘယ်သူ	ဘယ်သူ လာတာလဲ	မည်သူ	မည်သူ လာသနည်း
ဘယ်လို	ဘယ်လို ဖြစ်တာလဲ	မည်သို့	မည်သို့ ဖြစ်သနည်း
ဘယ်အချိန်	ဘယ်အချိန် စမလဲ	မည်သည့်အချိန်	မည်သည့်အချိန် စတင်မည်နည်း
ဘယ်နေရာ	ဘယ်နေရာမှာ နေလဲ	မည်သည့်နေရာ	မည်သည့်နေရာတွင် နေထိုင်သနည်း
အခု	အခု စမယ်	ယခု	ယခု စတင်မည်
မယ့်	ရေးမယ့်စာ	မည့်	ရေးမည့်စာ
တဲ့	ကြီးတဲ့သစ်ပင်	သည့် / သော	ကြီးမားသည့်သစ်ပင် / ကြီးမားသောသစ်ပင်
အုံး	စားပါအုံး	ဦး	စားပါဦး
လဲ	သူလဲ လိုက်မယ်	လည်း	သူလည်း လိုက်မည်
ရင်	မိုးရွာရင် မသွားဘူး	လျှင်	မိုးရွာလျှင် မသွားပါ
တာက	ပြောချင်တာက	သည်က	ပြောလိုသည်က
မှာ	ရန်ကုန်မြို့မှာ	တွင် / ၌	ရန်ကုန်မြို့တွင် / ရန်ကုန်မြို့၌
ဖို့	ဖတ်ဖို့ ယူလာတယ်	ရန်	ဖတ်ရန် ယူလာသည်
ချင်	သိချင်တယ်	လို	သိလိုသည်
ဖို့အတွက်	အောင်မြင်ဖို့အတွက်	ရန်အလို့ငှာ	အောင်မြင်ရန်အလို့ငှာ
အကြိမ်ထပ် ကြိယာဝိသေသန	လှလှပပ	စွာ	လှပစွာ
လို	ကလေးတစ်ယောက်လို	ကဲ့သို့	ကလေးတစ်ဦးကဲ့သို့
သလို	သင်ပေးသလို လုပ်တယ်	သကဲ့သို့ / သည့်အတိုင်း	သင်ပေးသကဲ့သို့ လုပ်သည် / သင်ပေးသည့်အတိုင်း လုပ်သည်
အရင်	အရင်နှစ်က	ယခင်	ယခင်နှစ်က
ဆီ	အမေ့ဆီ	ထံ	မိခင်ထံ
ဆီကို	ဆရာ့ဆီကို	ထံသို့	ဆရာ့ထံသို့
ဆီက	သူငယ်ချင်းဆီက	ထံမှ	မိတ်ဆွေထံမှ
ဒါကြောင့်	ဒါကြောင့် အောင်မြင်တာ	ထို့ကြောင့်	ထို့ကြောင့် အောင်မြင်ခြင်းဖြစ်သည်
ဒါပြင်	စာတော်တယ် ဒါပြင် လိမ္မာတယ်	ထိုပြင်	စာတော်သည် ထိုပြင် လိမ္မာသည်
ဒါတင်မက	လှတယ် ဒါတင်မက ဉာဏ်ကောင်းတယ်	ထိုမျှမက	လှပသည် ထိုမျှမက ဉာဏ်ကောင်းသည်
ထဲ (အထဲ)	အိမ်ထဲမှာ	အတွင်း	အိမ်အတွင်း၌
စပြီး	မနက်ဖြန်ကစပြီး	၍	နက်ဖြန်မှစ၍
တဲ့	ပန်းသီး၊ လိမ္မော်သီး တဲ့	စသည့် / သော	ပန်းသီး၊ လိမ္မော်သီး စသော
တဲ့အထိ	ပြီးတဲ့အထိ	သည့်တိုင် / သည်အထိ	ပြီးဆုံးသည့်တိုင် / ပြီးဆုံးသည်အထိ
တကယ်တော့	တကယ်တော့ မလွယ်ဘူး	စင်စစ်	စင်စစ် မလွယ်ကူပေ
တကယ်လို့	တကယ်လို့ မိုးရွာရင်	အကယ်၍	အကယ်၍ မိုးရွာလျှင်
ဘာဖြစ်လို့လဲ ဆိုတော့	မလာဘူး ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ဖျားနေလို့	အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော်	မလာပါ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဖျားနေသောကြောင့်ဖြစ်သည်
စရာ	ဝမ်းသာစရာ	ဖွယ်ရာ	ဝမ်းမြောက်ဖွယ်ရာ
တော့	ခက်တော့ ခက်တယ်	ကား	ခက်ကား ခက်ခဲသည်
တာပေါ့	ဟုတ်တာပေါ့	ပါသည်	ဟုတ်မှန်ပါသည်။
တာပေါ့	စားကြတာပေါ့	ပါမည်	စားကြပါမည်။
သလောက်	လုပ်နိုင်သလောက်	သမျှ / သရွေ့	လုပ်နိုင်သမျှ / လုပ်နိုင်သရွေ့
ဒီလောက်	ဒီလောက် အရေးကြီးတယ်	ဤမျှ	ဤမျှ အရေးကြီးသည်
ဒီလို	ဒီလို လုပ်ရမယ်	ဤသို့	ဤသို့ လုပ်ဆောင်ရမည်
ဟိုလို	ဟိုလိုမျိုး မဟုတ်ဘူး	ထိုသို့	ထိုသို့ မဟုတ်ပေ

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင်တော့ မြန်မာစာရဲ့ ပြောဟန်နဲ့ ရေးဟန်ဆိုတာဟာ ခေတ်ကာလတွေ ဘယ်လောက်ပဲ ပြောင်းလဲသွားပါစေ မြန်မာစာပေရဲ့ အနှစ်သာရကို ထိန်းသိမ်းပေးထားတဲ့ အရေးကြီးတဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးလေးကို ဖတ်ရှုခြင်းအားဖြင့် မြန်မာစာဝါသနာရှင်တွေ၊ ဘာသာစကားလေ့လာနေသူတွေနဲ့ နည်းပညာနယ်ပယ်က သုတေသီတွေအတွက် ပြောဟန်နဲ့ ရေးဟန်ရဲ့ ကွဲပြားမှုတွေကို ပိုမိုနားလည်သဘောပေါက်သွားစေမယ်လို့ မျှော်လင့်မိပါတယ်။

ရေးသားသူ - ခန့်ဆင့်ဟိဏ်း